bóng đá năm 2004 "chỉ là một cái gì rất nhỏ". Sau khi
điều tra trên diện rộng, và có lẽ chỉ có một số nhỏ
người có liên quan là có án cụ thể. Song tôi nghĩ cái số
người không có án, số đó mới đáng sợ. Nghĩ tới họ ta
hình dung ra cả một tình trạng lầm lỗi tràn lan với những
biểu hiện muôn màu muôn vẻ.
Đã có những con người hư hỏng, cậy chút tài năng
để buông thả, và thường xuyên đầu cơ lòng yêu mến của
người hâm mộ. Đã có những cán bộ phụ trách làm ăn với
xã hội đen để kiếm chác. Đã có những tập thể cùng nhất
trí đưa tiền đi hối lộ. Đã có những thành tích có được
do đi xin đi chạy. Đã có lối sống bài bạc trai gái rủ rê
nhau làm bậy rồi phản bội nhau, ăn chặn tiền công của nhau.
Đã có những cuộc chạy làng. Đã có lỳ lợm chối quanh ngoan
cố cãi chày cãi bửa sau khi bị cơ quan điều tra phát hiện.
Tóm lại, đã có những tội lỗi mà lâu nay chúng ta chỉ đọc
trong sách vở, hoặc xem trong phim ảnh, nay trong thực tế còn
bẩn hơn ghê hơn. Không gì xa lạ với chúng ta cả.
Đấy, cái chính làm cho người ta nghĩ ngợi nhân chuyện cá
độ bóng đá là ở chỗ ấy: Nó không phải là một "hiện
tượng cá biệt" như chữ ta hay dùng. Nó tiêu biểu cho một xu
thế thấy ở nhiều ngành nhiều địa phương. Chẳng qua, những
ngành những địa phương đó quan trọng, lôi ra thì xấu hổ
chung nên người ta ỉm đi. Còn thể thao ư, thể thao có vẻ
chẳng là gì cả, nên người ta cho "bới tung" ra như vậy.
Dẫu sao, nó – cái hiện tượng tiêu cực chung –, cũng đã có
dịp được bộc lộ, và ai cũng thấy đây không phải là
chuyện riêng của một ngành thể thao.
Nhân đây tôi nhớ lại một mẩu chuyện cũ.
Nhà thơ Thợ Rèn có lần kể với tôi: Cụ Tuân (tức nhà văn
Nguyễn Tuân) mang tiếng là hay thắc mắc chứ thật ra nhiều khi
cũng ngây thơ lắm. Đâu mấy năm đầu hoà bình 1954, chính cụ
đã có lần kêu tướng lên rằng nay là lúc ai cũng tốt cả,
vậy thì các loại nhà tù như Hoả Lò cần giải tán đi chứ
để làm gì nữa. Sau này nghĩ lại, chính Nguyễn Tuân cũng
thấy buồn cười cho mình.
Nhắc lại chuyện ấy để thấy ngay ở những nhân vật xuất
sắc của xã hội, trong sự suy nghĩ nhiều khi cũng có ảo
tưởng. Mà cái ảo tưởng lớn nhất là lầm tưởng rằng
chúng ta có một xã hội khác hẳn mọi xã hội khác. Xấu xa
đê tiện hư hỏng tàn ác… không có đất sống. Có thể còn
nghèo nhưng "<em>đói mà sạch rách mà thơm</em>". Mọi người
đều "<em>trên mức tuyệt vời</em>". Ai cũng thành chủ nhân
ông chân chính của đất nước. Ai cũng đáng yêu. Vâng kỳ
lạ, ngớ ngẩn, ảo tưởng, bốc thế đấy! Có người còn
ngờ vực chưa tin ư? Chỉ cần giở sách giáo khoa mà học sinh
các cấp đang học. Chỉ cần giở các sáng tác văn thơ "kinh
điển" ra, những câu kiểu như "<em>Gặp mỗi mặt người
đều muốn ghé môi hôn</em>" (Chế Lan Viên) nhan nhản, nó là
bằng chứng của một cách nghĩ đã thuộc về quá khứ.
"<em>Răng không cô gái trên sông—Ngày mai cô sẽ từ trong ra
ngoài- Thơm như hương luỵ hoa nhài — Sạch như nước suối ban
mai cửa rừng…</em>"
Đó là mấy câu trong bài Tiếng hát sông Hương của Tố Hữu
mà nhiều thế hệ học sinh nửa thế kỷ nay phải học thuộc
lòng, và nếu tôi không lầm thì ai cũng thấy đúng. Ngày mai
sẽ hơn ngày nay, còn gì đúng hơn thế nữa? Nhưng nay nghĩ
lại, nó không phải là ảo tưởng thì còn là một cái gì
khác?
Ảo tưởng mãi mãi nẩy sinh là vì thế, nó thuộc về tất cả
chúng ta, khi chúng ta chưa trưởng thành. Và nó khó vượt qua,
là vì khi đã nẩy sinh rồi thì cứ làm người ta quyến luyến
mãi.
Năm 2006 có vụ tự truyện Lê Vân yêu và sống bị nhiều
người phản đối. Nhiều người không thể chấp nhận chuyện
một người con gái — ở đây là một diễn viên nổi tiếng
– mang kể tung những chuyện riêng trong gia đình mình cho mọi
người cùng nghe. Một mặt người ta tỏ ý thạo đời: " Ai
chả biết!". Mặt khác người ta vẫn cho là nhiều điều
chẳng hay ho gì ấy nhất thiết không được đưa lên trang
giấy, không được cho lớp trẻ đọc.
Qua việc này tôi nhận thấy thói quen sống trong ảo tưởng
vốn đã trở nên thâm căn cố đế nơi nhiều người lại có
thêm cách bộc lộ mới. Ảo tưởng rằng nếu ta nhắm mắt
không muốn nhìn một hiện tượng xấu nào đó thì rồi tự
khắc nó sẽ biến đi. Nhất là ảo tưởng là chúng ta muốn
nhào nặn lớp trẻ thế nào cũng nên, muốn nói dối những
công dân tương lai đó thế nào cũng được.
Trên nguyên tắc thì ai cũng biết phải dám nhìn thẳng
vào sự thật. Nhưng trong thực tế thì đã bao lâu nay lối sợ
khuyết điểm sợ sự thực kéo dài, dẫn tới che giấu cho nhau
và nhiều khi cả đám đông hùa vào cùng bảo nhau che giấu.
Người nọ sợ người kia biết. Cấp dưới sợ cấp trên
biết. Người già sợ thanh niên biết. Người phụ trách sợ
dân biết… Thoạt đầu là thành tâm, là có dụng ý tốt.
Nhưng do đã kéo quá dài nên những động cơ tốt đẹp ấy
không đủ để biện minh cho bao nhiêu tai hại tiếp nối.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10175), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét